|
Architektura drewniana należy do najstarszego
dziedzictwa kulturalnego. Budownictwo murowane zostało rozpowszechnione dopiero po zaprowadzeniu chrześcijaństwa w Polsce (966 r.). Misjonarze i pierwsi biskupi, pochodzili głównie z terenów Europy
zachodniej, stamtąd też przywieźli do Polski wzory budownictwa kościelnego. Ślady tych budowli pozostały po dzień dzisiejszy pod nazwą architektury przedromańskiej. Obok nielicznych
kościołów murowanych, w pierwszych latach istnienia chrześcijaństwa, było znacznie więcej budowli sakralnych zbudowanych z drewna.
Najstarsze kościoły, które przetrwały po
dzień dzisiejszy powstały w XV i XVI wieku, chociaż niektóre daty pozostają problematyczne. Ustalono je bowiem w oparciu o zachowane zapisy i dokumenty, czasem kierując się datami wyciętymi w
nadprożach bądź belkach tęczowych. Często też sugerowano się datą powstania niektórych obrazów lub malowideł ściennych.
Najstarsze zabytki umożliwiające dokładne opisanie kościołów drewnianych pochodzą dopiero z XV wieku, ale i tych pozostało już bardzo mało.
Stan liczebny kościołów,
które powstały do dnia dzisiejszego uległ dużym zmianom. Ogólna liczba budowli na Śląsku w XVII wieku wahała się około 500, natomiast obecnie jest ich ok. 130. W Gliwicach i okolicy
zachowało się ich 13. Ilość kościołów drewnianych zmniejsza się stale i proces ten trwać będzie tak długo, aż zniknie ostatni okaz.
Aby kościół wskutek
stałego procesu niszczenia nie tracił na swym wyglądzie, wymienia się niektóre części budowli. Nowa część musi być wykonana z tego samego materiału. Po wielu latach, po
wymianie prawie wszystkich elementów nie mamy już tego dawnego, zabytkowego kościoła a jedynie jego wierną kopię. Jednak nie zawsze jest ona wierna. Konserwatorzy często dopuszczali się wielu
zmian, zwykle w celu uproszczenia pracy. Elementem najbardziej narażonym na zmiany jest wieżyczka na sygnaturkę.
Groźnym wrogiem drewna są rozmaite owady. Wiele było takich kościołów,
które nie dożyły nawet 100 lat przez szkodniki. W XVII i XVIII wieku stosowano różne sposoby mające przedłużyć życie budowli. Należą do nich: podmurówka, obijanie ścian
gontami, pokrywanie dachów blachą, stosowanie sobot i przydaszków. Dopiero w XX wieku zaczęto korzystać z innej metody, nasycano zewnętrzne ściany karbolineum i wieloma innymi preparatami.
Na
Śląsku budownictwo drewniane było powszechne, zarówno w miastach jak i na wsi. Do połowy XIV wieku budowle murowane stanowiły rzadkie wyjątki. Budownictwo drewniane było możliwe przede
wszystkim tam, gdzie występowały lasy. Mimo tego, że od XVIII wieku drewna zaczęto używać w przemyśle, to jednak w okolicach Gliwic lasy stanowiły 30% powierzchni.
W Gliwicach i
okolicy pozostało już niewiele przykładów zabytkowej architektury drewnianej. W porównaniu z liczbą kościołów, jakie istniały tu niegdyś, jest ich obecnie bardzo mało. Proces
niszczenia tych wspaniałych budowli jest niestety nieodwracalny.
Gorąco polecam odwiedzenie miejsc, które tu opisuję. Ich urok jest wyjątkowy i niepowtarzalny
Kliknij na poniższym rysunku na nazwę miejscowości aby dowiedzieć się więcej o danym kościele.
|
